Çalışanlar zaman zaman işlerinden, meslektaşlarından ve örgütlerinden koptuklarını hissederler. Bu kopukluk; motivasyonsuzluk, anlamsızlık duygusu ve işe karşı soğuma olarak kendini gösterir. Yönetim biliminde bu olgu işe yabancılaşma olarak tanımlanmakta ve örgütsel açıdan son derece önemli sonuçlar doğurmaktadır.
İşe Yabancılaşma Nedir?
İşe yabancılaşma; bireyin yaptığı işi anlamsız bulması, iş süreçleri üzerinde kontrol hissini yitirmesi ve örgütle duygusal bağını koparmış hissetmesiyle ortaya çıkan çok boyutlu bir psikolojik durumdur. Marx’ın yabancılaşma kuramından beslenen bu kavram, günümüz örgüt psikolojisinde bağımsız ölçeklerle ölçülebilen, ampirik olarak incelenebilen bir yapıya dönüşmüştür.
Araştırmalar, işe yabancılaşmanın başlıca nedenlerini şöyle sıralamaktadır:
- Adaletsiz yönetim uygulamaları ve liderlik sorunları
- Aşırı iş yükü ve özerklik eksikliği
- Örgüt içi çatışmalar ve güven bunalımı
- Kişilik özellikleri ile iş gerekliliklerinin örtüşmemesi
- Düşük ücret ve yetersiz ödüllendirme
İşe Yabancılaşma İntikamcı Davranışı Tetikler mi?
İşinden kopan bir çalışanın örgüte karşı misilleme eğilimi gösterebileceği uzun süredir teorik olarak tartışılmaktaydı. Kırşehir’deki gıda sektörü çalışanları üzerinde yürüttüğüm araştırmada bu ilişkiyi deneysel olarak test ettim ve işe yabancılaşmanın intikamcı davranışı pozitif yönde etkilediğini ortaya koydum.
Ancak araştırmanın asıl çarpıcı bulgusu buradadır: Örgütte güçlü bir etik iklim söz konusu olduğunda, işe yabancılaşmanın intikamcı davranışa dönüşme olasılığı anlamlı biçimde azalmaktadır. Başka bir deyişle etik iklim, bu ilişkide koruyucu bir tampon işlevi görmektedir.
Etik İklim Neden Bu Kadar Önemli?
Etik iklim; örgütte etik karar alma süreçlerine hâkim olan paylaşılmış algı ve normları ifade eder. Çalışanlar, örgütlerinin etik kurallara gerçekten bağlı olduğuna inandıklarında — sırf söylemde değil, pratikte —, işe yabancılaşma yaşasalar bile yıkıcı davranışlara yönelme eğilimi zayıflamaktadır.
Bu bulgu, insan kaynakları ve yöneticiler için son derece pratik bir mesaj taşımaktadır: Etik bir örgüt kültürü inşa etmek, yalnızca ahlaki bir zorunluluk değil; aynı zamanda örgütsel riski azaltan stratejik bir yatırımdır.
Bu araştırmanın tam metnine Makaleler sayfasından ulaşabilirsiniz.
